پایگاه اطلاع رسانی عطر گل یاس

ظرفیت های ماه مبارک رمضان در تبلیغ دین

محمد هاشم نعمت الهی

 بسم الله الرحمن الرحیم

اللهُمَّ هذا شَهْرُ رَمَضانَ الّذی أُنْزِلَ فیهِ الْقُرآنُ هُدیً لِلنّاسِ و بَیِّناتٍ مِنَ الْهُدی و الْفُرْقانِ.

تبلیغ و تبیین دین و انذار، ارشاد و راهنمایی مردم، در وهله نخست وظیفه پیامبران الهی است.(۱)

در مرحله بعد این وظیفه بر عهده امامان معصوم(علیهم السلام) و در زمانی که دسترسی به امام معصوم(ع) ممکن نبوده است، این وظیفه بر عهده رهروان آنان یعنی علما،‌فضلا و روحانیان راستین است.(۲)

این وظیفه مهم و الهی از آغاز وحی تا کنون، به شکل ها و روش های مختلفی از سوی پیامبران الهی، امامان معصوم و روحانیان در ادیان مختلف الهی انجام شده است و ایشان از ظرفیت ها و مناسبت های مختلف برای انجام این مأموریت الهی بهره برده اند.

یکی از این ظرفیت ها که افزون بر دین مبین اسلام در دیگر ادیان الهی نیز مورد استفاده و بهره برداری قرار گرفته است، ظرفیت و سنت روزه داری است.(۳)

همه ساله با فرا رسیدن ماه مبارک رمضان، فرصت مناسبی فراهم می شود تا مراجع بزرگوار تقلید، روحانیان، طلاب و فضلای حوزه های علمیه با استفاده از منابع، امکانات و ظرفیت های مختلفی که در این ماه فراهم می شود، به وظیفه مهم و اساسی تبلیغ دین و ارشاد مردم بپردازند.

آن چه در پیش‌رو است رهیافتی است به ظرفیت‌هایی که مبلغان دینی می توانند با استفاده از آن به برکت فرصتی که در ماه مبارک رمضان به آنان اعطا شده است، به تبلیغ دین و ارشاد مردم بپردازند.

ظرفیت مساجد، تکایا و دیگر اماکن مذهبی

«پدید آوردن هویتی به نام مسجد، نخست در قبا و سپس در مدینه، در شمار زیباترین و پرمغزترین ابتکارهای اسلام در آغاز تشکیل جامعه‌ اسلامی است؛ خانه خدا و خانه‌ مردم؛ کانون ذکر و معراج معنوی و عرصه‌ی علم و جهاد و تدبیر دنیوی؛ جایگاه عبادت و پایگاه سیاست، دوگانه‌های به هم‌پیوسته‌ای است که تصویر مسجد اسلامی و فاصله‌ آن با عبادتگاه‌های رایج ادیان دیگر را نمایان می سازد.

در مسجد اسلامی، شور و بهجت عبادت خالص با نشاط زندگی پاک و خردمندانه و سالم، در هم می‌آمیزد و فرد و جامعه را به طراز اسلامی آن نزدیک می‌کند. مسجد، مظهر آمیختگی دنیا و آخرت و پیوستگی فرد و جامعه در دیدگاه و اندیشه‌ی مکتب اسلام است.

با این نگاه، دل‌های ما برای مسجد می‌تپد و از شوق و احساس مسؤولیت، لبریز می‌گردد. امروز در میان مساجد ما کم نیستند آنهایی که می‌توانند نمایی از این تصویر زیبا و شوق‌انگیز را به نمایش درآورند.
حضور نسل جوان پاک‌نهاد ما و حضور روحانیون و معلمان آگاه و دلسوز، مسجدهایی را به درستی، کانون ذکر و عبادت و اندیشه و معرفت ساخته و یادهای عزیز و گرانبها را در دلهای ما برانگیخته است».(۴)

همانگونه که مقام معظم رهبری با زیباترین قلم و بیان فرموده اند، مساجد بهترین ظرفیت را برای تبیین دیدگاه و اندیشه های ناب مکتب اسلام دارا هستند و بهترین زمینه را برای گسترش فرهنگ عبادت، اطاعت و دین پذیری فراهم می کنند.

حضور اقشار مختلف مردم، اعم از پیر و جوان، کودک و نوجوان و زن و مرد، در ماه مبارک رمضان فرصت مناسبی است تا یک روحانی دلسوز و آگاه با بهره گیری از شیوه ها و مهارت های مختلف، به بهره گیری از این فرصت بپردازد.

برنامه های عمومی

بیان احکام، تفسیر، تجوید، روخوانی و روانخوانی قرآن، برگزاری مجالس وعظ و خطابه، تبلیغ چهره‌به‌چهره و رو‌‌در‌رو با مردم به ویژه توجه و گرم گرفتن با جوانان و نوجوانان، مشاوره، راهنمایی و ارشاد مردم به ویژه مشاوره خانوادگی، رفع اختلاف، اصلاح بین مردم، دعوت به تقوا و پاک‌دامنی، امر به معروف و نهی از منکر، سرکشی و دلجویی از یتیمان، فقرا، مستمندان و شرکشی از خانواده های بزرگوار شهدا و جانبازان عزیز در صورت توانایی بخشی از برنامه های عمومی است که یک مبلغ می تواند با استفاده از ظرفیت یک ماهه ماه مبارک رمضان به آن بپردازد.

برپایی کلاس آموزش احکام و کارگاه های عملی آموزش طهارت، شیوه محاسبه خمس و زکات، با استفاده از شیوه های نو و امکانات جدید همچون لپ‌تاپ و ویدئو پروژکشن، می تواند برای مردم به ویژه جوانان جالب و جذاب باشد و آنان را در یادگیری بیشتر احکام یاری کند.

برگزاری کلاس های آموزش خانواده و کارگاه های مهارت بخشی ویژه همسران و جوانان جویای همسر از سوی مبلغان، بانوان مبلغ و همسران طلاب با توجه به نیازهای امروز جامعه، می تواند یکی دیگر از محورهای فعالیت مبلغان در ماه مبارک رمضان باشد.

شایان ذکر است، این برنامه ها به ویژه مشاوره و برپایی کارگاه های آموزش خانواده منوط به توانایی مبلغ و در نظر گرفتن شرایط و جغرافیای فرهنگی و تبلیغی هر منطقه است.

برنامه های ویژه و مناسبتی

برپایی مراسم جشن میلاد حضرت امام حسن(ع) در نیمه ماه مبارک رمضان، احیای شب های قدر بزرگداشت روز قدس و عید سعید فطر، از دیگر ظرفیت های ماه مبارک رمضان است.

مبلغان با استفاده از همدلی و محبتی که به واسطه این ماه پربرکت ایجاد شده است می توانند مردم را به احسان، نیکوکاری و اطعام و افطاری دادن در مساجد و منازل ترغیب کرده و با استفاده از ظرفیت حضور مردم در مساجد به دعواهای قومی و قبیله ای، خانوادگی و فامیلی پایان دهند و جو مسالمت، دوستی و همدلی را گسترش دهند.

استفاده از آیات و روایات وارد شده در زمینه احسان و نیکوکاری و اطعام و افطاری دادن، در این زمینه راه‌گشا است.

قبول دعوت مردم

قبول دعوت مردم و اکرام آنان، حضور در خانه های مردم و تبلیغ چهره به چهره و عمل به گفتار بهترین نوع تبلیغ دین و ارشاد و انذار مردم است.

نگارنده در یکی از سفرهای تبلیغی خود به استان خراسان جنوبی، پذیرش دعوت مدعو را منوط به دعوت برادری کرد که سال ها با وی اختلاف خانوادگی داشت و هر دو در یک محل ساکن بودند، مدعو این شرط را پذیرفت و دو برادر پس از سال ها، اختلافات و کدورت ها را کنار گذاشتند و ازدواج بین فرزندان آنان که سال ها به تعویق افتاده بود، به واسطه این آشتی سر گرفت.

برپایی مراسم جشن میلاد امام حسن(ع)

برپایی جشن های با شکوه میلاد حضرت امام حسن(ع) یکی دیگر از ظرفیت هایی است که در ماه مبارک رمضان با بهره گیری از آن می توان به تبلیغ دین و ارشاد مردم پرداخت.

با استفاده از این ظرفیت می توان برای مردم تبیین کرد، اسلام با شادی مشروع مخالف نیست و ائمه طاهرین(علهم السلام)‌ به ما دستور داده اند که در شادی آنان شاد و در عزایشان سوگوار باشیم.

همچنین، در برخی از مناطق مرسوم شده که در روز ولادت حضرت امام حسن(ع) برخی از افراد خیر، هزینه آرد و دستمزد یک یا چند نانوا را پرداخت کرده و در روز نیمه ماه مبارک رمضان، به صورت صلواتی به مردم نان می دهند، این سنت حسنه را می توان با کمک افراد خیر تسری داد و از کریم اهل بیت،‌ حضرت امام حسن مجتبی(ع) در انفاق و خیرات تبعیت کرد.

لازم به یادآوری است، شرکت مبلغان و همراهی و مشارکت مادی و معنوی در برنامه هایی که مردم به پرداخت وجوهات دعوت می شوند، تأثیر به سزایی در جلب اعتماد مردم دارد و سبب محبوبیت روحانی در منطقه تبلیغی می شود.

مراسم شب های قدر

مراسم شب های قدر، از دیگر ظرفیت های پیش روی مبلغان در امر تبلیغ دین و ارشاد مردم است، این شب ها هم از بعد مادی و هم از بعد معنوی با شب های دیگر ماه مبارک رمضان تفاوت دارد.

ایجاد آمادگی و جلب توجه مردم به ظرفیت ها و ویژگی های شب قدر همچون تعیین سرنوشت یک ساله و بلکه چندین ساله اشخاص، شب رهایی از بیماری ها و رنج ها، شب نزول قرآن و شب ولایت، در این ایام و لیالی ضروری است.

مقام معظم رهبری درباره ویژگی ها و فواید این شب ها می فرماید:« در ماه رمضان… (در همه روزها و شب‌ها) دل‌هایتان را هرچه می‌توانید با ذکر الهی نورانی‌تر کنید، تا برای ورود در ساحت مقدس لیلة‌القدر آماده شوید؛ که «لیله‌القدر خیر من الف شهر؛ تنزل الملائکه والروح فیها باذن ربهم من کل امر» شبی که فرشتگان، زمین را به آسمان متصل می‌کنند؛ دل‌ها را نورباران و محیط زندگی را با نور فضل و لطف الهی منور می‌کنند. شب سلم و سلامت معنوی«سلام هی حتی مطلع الفجر» شب سلامت دل‌ها و جان‌ها، شب شفای بیماری‌های‌ اخلاقی، بیماری‌های معنوی، بیماری‌های مادی و بیماری‌های عمومی و اجتماعی؛ که امروز متاسفانه دامان بسیاری از ملت‌های جهان، از جمله ملت‌های مسلمان را گرفته است! سلامتی از همه این‌ها، در شب قدر ممکن و میسر است؛ به شرطی که با آمادگی وارد شب قدر بشوید».(۵)

توجه به این نکته که برخی افراد، تنها شب های قدر را در مساجد حاضر می شوند و در طول سال کمتر می توان آنها را به مساجد و اماکن مذهبی کشاند، فرصت مناسبی برای آشنایی این افراد با آموزه ها و فرهنگ ناب دینی فراهم می کند.

روز قدس

ایجاد زمینه و آمادگی حضور مردم در هر چه با شکوه تر برگزار کردن روز قدس که به فرموده امام خمینی(ره)«فقط روز فلسطین نیست، روز اسلام است؛ روز حکومت اسلامی است(۶)» یکی از وظایف و تکالیف مبلغان دینی و نوعی اعلام قدرت مسلمانان در برابر استبداد جهانی است.

بیداری اسلامی و خیزش مسلمانان در منطقه بر اهمیت این روز می افزاید و لازم است مردم شریف ما هم ندا و هم صدا با دیگر مسلمانان جهان از مستکبران و زورگویان عالم ابراز برائت کنند.

معمار کبیر انقلاب اسلامی و بنیان گذار روز قدس، در اهمیت این روز می فرماید:«روز قدس، جهانی است، و روزی نیست که فقط اختصاص به قدس داشته باشد. روز مقابله مستضعفین با مستکبرین است، روز مقابله ملتهایی است که در زیر فشار ظلم آمریکا و غیر آمریکا بودند، روزی است که باید مستضعفین مجهز بشوند، در مقابل مستکبرین، و دماغ مستکبرین را به خاک بمالند… روز قدس، روزی است که باید سرنوشت ملتهای مستضعف معلوم شود باید ملتهای مستضعف در مقابل مستکبرین اعلان وجود بکنند، باید همانطور که ایران قیام کرد، و دماغ مستکبرین را به خاک مالید، و خواهد مالید، تمام ملتها قیام کنند، و این جرثومه‌های فساد را به زباله‌دانها بریزند.»(۷)

در حقیقت روز قدس، روز سعی صفا و مروه و رمی جمره حاجیانی است که در حج رمضان احرام بسته اند.

عید فطر

روز عید سعید فطر یکی دیگر از ظرفیت های مناسبی است که ماه مبارک رمضان در اختیار مبلغان قرار می دهد تا در این روز به تبلیغ و ارشاد مردم بپردازند.

جمع بندی فعالیت های انجام شده در ماه مبارک رمضان، بیان شباهت های این روز با روز قیامت، طلب عیدی و حاجت از خداوند متعال بخشی از نکاتی است که مبلغان می توانند در این روز بیان کنند.

حضرت علی(ع)، در یکی از خطبه های عید فطر می فرماید: «ای مردم! این روز، روزی است که نیکوکاران در آن پاداش می گیرند و زیان کاران و تبه کاران در آن ناامید می شود و این شباهت زیادی به روز قیامتتان دارد. پس با خارج شدن از خانه ها و ره سپار شدن به جایگاه نماز عید، به یاد آورید خروجتان از قبرها و رفتنتان را به سوی پروردگار و با ایستادن در جایگاه نماز، به یاد آورید ایستادن در برابر پروردگارتان را، و با بازگشت به سوی خانه های خود، متذکر شوید بازگشتتان را به سوی خانه هایتان در بهشت. ای بندگان خدا! کمترین چیزی که به زنان و مردان روزه دار داده می شود، این است که فرشته ای در آخرین روز ماه رمضان به آنان ندا می دهد و می گوید: بشارتتان باد ای بندگان خدا! که گناهان گذشته تان آمرزیده شد. پس به فکر آینده خویش باشید که چگونه بقیه ایام را بگذرانید».

ظرفیت رسانه ملی

صدا و سیما ابزاری است که می تواند بهترین ظرفیت و امکانات را برای تبلیغ دین و ارشاد مردم فراهم کند، این وسیله به دلیل گستردگی مخاطب و تأثیرگذاری بسیار بر رفتار، اندیشه‏های سیاسی، عقاید مذهبی و فرهنگ عمومی مردم، می تواند بیشترین نقش و ظرفیت را در رساندن پیام دین و ارشاد و راهنمایی مردم داشته باشد.

امام خمینی(ره) که این ظرفیت عظیم را به خوبی شناخته بودند، در این باره می فرمایند:« صدا و سیما باید دانشگاهی عمومی برای هدایت و تربیت مردم باشد»

همچنین خلف صالح ایشان، مقام معظم رهبری، در تفسیر این سخن می فرماید:« صدا و سیما، مدرسه‏ای عمومی برای همه قشرها در سراسر کشور است. برداشت ما از صدا و سیما این است که آن را دانشگاهی برای تدریس اصول اسلامی ـ انقلابی بدانیم. امام که فرمودند دانشگاه، در دانشگاه چیزی تدریس می‏شود؛ در این دانشگاه چه چیزی می‏خواهد تدریس شود؟ آنچه در این دانشگاه تدریس می‏شود، عبارت از پیام‏ها، پایه‏ها، مفاهیم و درس‏های اسلام ناب و اسلام انقلابی و اسلام واقعی است. این، آن چیزی است که در صدا و سیما ایده‏آل است».

مسؤولان محترم این سازمان، چند سالی است از این سخنان ارزشمند بهره گرفته و با دعوت از مراجع بزرگوار تقلید، امکان تبیین مفاهیم دینی و ارشاد مردم را از بهترین مرجع آن در زمان کنونی(مراجع بزرگوار تقلید)، فراهم کرده اند.

ساخت سریال، فیلم، برنامه های نمایشی، کارشناسی، برنامه های ویژه کودکان و نوجوانان، بیان احکام و تفسیر و برنامه های ویژه شامگاهی و سحر گاهی ماه مبارک رمضان، با استفاده از حضور کارشناسان روحانی و خبره در عرصه رسانه، در مراحل مختلف ساخت برنامه های ذکر شده می تواند به صدا و سیما در تبدیل شدن به یک دانشگاه عمومی و بهره بردن از آن برای رساندن پیام‏ها، پایه‏ها، مفاهیم و درس‏های اسلام ناب و اسلام انقلابی و واقعی کمک کند.

البته، حضور بیش از اندازه روحانیان در مقابل دوربین یا پشت میکروفن(در رادیو) به عنوان کارشناس به جای تصمیم سازی، برنامه ریزی، کارشناسی و مشاوره مذهبی و مانند آن در همه ساحت ها، آفت و آْسیبی است که نباید از آن غافل شد.

همچنین پرداختن به برنامه های طنز یا گفت‌و گوهای بی محتوا، و اجرای برنامه های دینی از سوی مجریانی که کمترین تقیدات دینی را ندارند، یکی دیگر از آسیب های پیش روی صدا و سیما در ماه مبارک رمضان است.

استفاده از ظرفیت فضای مجازی

فضای مجازی یا اینترنت، ظرفیت گسترده ای است که امروزه در میان قشرهای مختلف جامعه، در کنار دنیای واقعی جایگاه و شأنی برای خود پیدا کرده است.

این گمان که حضور افراد در ماه مبارک رمضان در این فضا کمرنگ می شود، گمان باطلی است؛ زیرا به برکت معنویتی که این ماه دارد و در دست و پای شیطان بسته است،‌ زمینه فعالیت و حضور ثمر بخش روحانیان و مبلغان در این فضا بیشتر از ماه های دیگر فراهم می شود.

حضور مجازی روحانیت در وبلاگ ها، پایگاه های اینترنتی و کانون های گف‌و‌گو(فروم ها) و پاسخ به پرسش ها و شبهات، طرح موضوعات مذهبی و آموزه های دینی، بیان احکام و مسائل شرعی، اعتقادی و هزاران هزار مطلب و نکته دیگر که بتواند تشنگان معارف و آموزه های دینی را سیراب کند، بخشی از مطالبی است که می توان در این فضا به برکت ماه مبارک رمضان به آنها پرداخت.

بهتر است روحانیان و مبلغانی که وارد این فضا می شوند،‌ افزون بر دانش دینی و تبلیغی با مهارت ها و نکات ویژه تبلیغ دینی در فضای اینترنت آشنا باشند، تا بتوانند تأثیر بیشتری بر مخاطبان بگذارند.

امید است، مبلغان گرامی با بهره گیری از ظرفیت ها و برکات فراوان این ماه عزیز در تبلیغ دین و تبیین آموزه های دینی و ارشاد و انذار مردم موفق باشند.

(۱) – نحل(۱۶)،۳۵٫
(۲) ـ و نساء(۴)،‌۵۹ و وسائل الشیعه، جلد ۲۷، صفحه۴۰،«أمّا الحوادث الواقعه فارجعوا فیها إلی رواه أحادیثنا».
(۳) ـ بقره(۲)، ۱۸۳٫
(۴) – پیام مقام معظم رهبری به نوزدهمین اجلاس سراسری نماز، هجدهم مهرماه ۱۳۸۹٫
(۵) ـ بیانات مقام معظم رهبری در جمع بسیجیان به مناسبت هفته بسیج سال ۱۳۷۶٫
(۶) ـ صحیفه امام، جلد ۹، صفحهٔ ۲۷۸.
(۷) ـ صحیفه امام، جلد ۹، صفحهٔ ۲۷۷.
/۹۱۹/ی۷۰۱/ر

آیت‌الله العظمی عبدالله جوادی آملی در دیدار جمعی از طلاب شهرستان فیروزکوه خطاب به حاضرین اظهار داشت: لحظه‌ای از فراگیری علوم غفلت نکنید، اکنون که به لطف الهی در یکی از بهترین مراکز فراگیری علوم اهل بیت(ع) موفق شدید، هیچ گاه بی‌طهارت نباشید. همیشه نمازتان اول وقت با جماعت باشد. درس را طوری بخوانید که بعد بتوانید تدریس کنید، نه برای اینکه نمره بگیرید.

وی ادامه داد: اگر طرزی درس خواندید که نتوانستید تدریس بکنید دوباره بخوانید معلوم می‌شود نفهمیدید. دو بار مطالعه بکنید؛ یکی اینکه کتاب چه می‌گوید، یکی اینکه من اگر دست به بنان یا بیان بردم خواستم تدریس کنم چه بگویم، درس به قلم بردم خواستم بنویسم چطور بنگارم وگرنه انسان عمر می‌دهد و چیزی نمی‌گیرد. طرزی درس بخوانید که بتوانید خوانده را به دیگران منتقل کنید و تدریس کنید که بعد از چند مدّت به لطف الهی از نظر استاد حوزه علمیه و مدرسه پربرکت شما خودکفا باشد.

این مرجع تقلید افزود: راه برای همیشه مَهیعه و وسیع است. بسیاری از علوم از درون می‌جوشد اگر خدای سبحان فرمود: “مَن جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا” این تنها مربوط به ثواب در قیامت نیست هر کس هر قدمی را در راه خدا بردارد خدا ده برابر پاداش می‌دهد، اگر کسی در حوزه یا دانشگاه برای رضای خدا یک ساعت محقّقانه زحمت کشید نتیجه ده ساعته را می‌برد. این وعده الهی است و همیشه سعی کنید به لطف الهی علومی را که قرآن و عترت به ما آموخت که قابل احصاء نیست و در همین دعاهای ماه شعبان می‌خوانیم اینها معدن علم‌اند بهره وافی و کافی ببریم.

رفتار ما ادیبانه باشد

آیت‌الله جوادی آملی تصریح کرد: ما اگر خواستیم ببینیم این درسی که به ما دادند عالِم شدیم یا نه، این دو نشان دارد؛ یک نشانِ ظاهری که قبلاً بیان شده، یعنی اگر ما توانستیم خوب تدریس بکنیم یا خوب تألیف بکنیم معلوم می‌شود این مطلب را فهمیدیم. ولی یک نشان باطنی دارد که بسیار عمیق است و آن این است که اگر مطلبی را فهمیدیم عالِم شدیم، اگر عالِم شدیم می‌شویم وَزین، سنگین، باوقار، متواضع، نه بی‌جا حرف می‌زنیم نه بی‌جا کار انجام می‌دهیم. طرز نشستن ما، خوابیدن ما، گفتار ما، رفتار ما ادیبانه است. یعنی مؤدّب می‌نشینیم، مؤدّب حرف می‌زنیم، مؤدّب غذا می‌خوریم، ادبِ دینی داریم. در تمام شئون زندگی علم آدم را سنگین می‌کند حرفِ سبک نمی‌زنیم، حرف سبک گوش نمی‌دهیم، نوشته‌های سبک نداریم، نوشته‌های سبک را نمی‌خوانیم، حرفِ سنگین برای انسانِ سنگین است.

استاد برجسته حوزه علمیه بیان داشت: اینکه ذات اقدس الهی به رسولش فرمود: “اِنَّا سَنُلْقِی عَلَیْکَ قَوْلاً ثَقِیلاً” یعنی این حرف وزین است. سنگ، سنگین است ولی وزین نیست. علم وزین است، وزنه دارد، قرآن وزنه دارد، روایات و ادعیه وزنه دارند. “إِنَّا سَنُلْقِی عَلَیْکَ قَوْلاً ثَقِیلاً”، وجود مبارک امیرمؤمنان علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) آن طوری که در نهج‌البلاغه است به فرزندش فرمود مبادا دهن باز کنی مجلس‌آرای دیگران باشی، کاری بکنی که دیگران بخندند، خودت را سبک نکن تو حرف بزنی که دیگری بخندد، این کار، کار یک عالِم نیست. فرمود ممکن است دیگری طنز بگوید تو بخندی ولی دهن باز کنی وسیله خنده دیگران باشی یا حرفی بزنی که دیگران را بخندانی این، تو را سبک می‌کند. این کار را نکند یک عالِم وزین است و قیام و قعود، مَشی، روش و مَنش او آموزنده است.

آیت‌الله جوادی آملی در توصیه‌ای دیگر اظهار داشت: امیدواریم سعی و کوشش استاد حوزه و مدیر منطقه فیروزکوه و سایر اساتید مشکور خواهد بود و شما طلاّب عزیز که سربازان راستین ولیّ عصر(عج) هستید از خدای سبحان بخواهید شرح صدر و علوم وحیانی عطا کند که عالِمانه، متواضعانه، خاضعانه، خاشعانه این معارف را یاد بگیرید، معتقد بشوید، عمل بکنید، به جامعه منتقل کنید و در جامعه منتشر کنید تا همراهانتان انبیا و اولیا باشند.

راه طالبان علوم الهی وسیع است؛ هیچکس بهانه‌ای ندارد

استاد برجسته حوزه افزود: راهی که طالبان علوم الهی طی می‌کنند بسیار وسیع است، اظهار داشت: هیچ کسی بهانه‌ای ندارد زیرا این راه هم وسیع است و هم همراهان خوبی در این راه انسان را همراهی می‌کند، اما در بخشی از آیات قرآن کریم خدای سبحان ما را به مسارعت و مسابِقَت در کار خیر فرا خواند “سَارِعُوا”، “سَابِقُوا” چه در سرعت چه در سبقت فرمود به طرف بهشتی حرکت کنید که “عَرْضُهَا السَّماوَاتُ وَالأرْضُ”، اگر مسابقه در میدانی به پهنای آسمان و زمین باشد راه برای همه باز است و اگر مسارعت در میدانی باشد که مساحت او به اندازه آسمان و زمین باشد راه برای همه باز است. هیچ کسی نمی‌تواند بگوید این راه سخت است، رفتنش دشوار است، مزاحمت فراهم است. هیچ وقتی “عَرْضُهَا السَّماوَاتُ وَالأرْضُ” شد همین است.

وی ادامه داد: نشانه‌ اینکه میدان مسابقه به پهنای زمین و آسمان است این است که بزرگانی که در حوزه‌های علمی به مقاماتی رسیدند بسیاری از آنها امکاناتشان از طلاب کنونی کمتر بود و بسیاری از آنها هم از مناطق روستایی برخاستند، چه در بخش‌های حکمت، چه در بخش‌های تفسیر، چه در بخش‌های فقه، چه در بخش‌های اصول و در سایر علوم اسلامی طلبه‌هایی از همین روستاها برخاستند و به مقامات والای علمی رسیدند زیرا خدای سبحان که فرمود اگر بخواهید مسابقه بدهید میدانِ مسابقه به اندازه آسمان و زمین وسیع است و اگر خواستید سرعت بگیرید میدان سرعت به اندازه آسمان و زمین است یعنی هیچ مانعی نیست.

مفسر بزرگ قرآن کریم افزود: خیرات از همین قبیل است و اختصاصی به علم ندارد ولی علم، مصداق کامل حَسنه و خیر است و شما بزرگواران هم در صدد تحصیل علم هستید. اما آنچه مربوط به وجود مبارک رسول گرامی و اهل بیت عصمت و طهارت(ع) است همین درودی است که هنگام نماز ظهر خوانده می‌شود و معمولاً بین نماز ظهر و عصر این درود و صلوات را می‌خوانند.

این مرجع تقلید اضافه کرد: در این درود و صلوات که بر وجود مبارک رسول گرامی بالاصاله و اهل بیت عصمت و طهارت ثانیاً ابلاغ می‌کنیم این است که به خدا عرض می‌کنیم خدایا! تو این پیامبر را طریقِ مَهیع قرار دادی “وَطَریقاً اِلَیْکَ مَهیَعاً” “مَهیع” یعنی وسیع، مهیعه میدان باز و منطقه وسیع را می‌گویند، أرضٌ مهیعه و این جُحفه که یکی از مواقیت حاجیان است که در جحفه احرام می‌بندند نام اصلی این جحفه، مهیعه بود، جحفه نبود، یعنی میدانی بود وسیع، وقتی سیلِ ویران‌کَنی آمد بخش قابل توجّهی از این سرزمین را مورد اجحاف قرار داد و بُرد از آن به بعد شده جحفه وگرنه اسمش مهیعه بود آن منطقه را مهیعه می‌گفتند یعنی میدان وسیع و زمینِ باز.

میدان برای کسانی که بخواهند به جایی برسند وسیع است

استاد برجسته حوزه علمیه قم افزود: اگر کسی بخواهد به برکت اهل بیت به جایی برسد – چه اینکه باید از این راه رفت- این میدان، میدان وسیع است، ما قرآنی داریم که کلام خداست و ما را به میدان وسیع دعوت کرده است، پیامبر و اهل بیت(ع) داریم که طریق مهیع‌اند.

وی بیان داشت: سوم اینکه ما هر روز مهم‌ترین سرمایه را داریم صرف می‌کنیم. کسی که عمرِ محدودی دارد هر روز دارد سرمایه صرف می‌کند، نه تنها هر روز، هر دَم و هر نفس. این بیان نورانی امیرمؤمنان علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) است که فرمود: “نَفَسُ الْمَرْءِ خُطَاهُ إِلَی أَجَلِهِ” یعنی هر نفسی که انسان می‌زند یک قدم به قبر نزدیک‌تر می‌شود.

آیت‌الله جوادی آملی تاکید کرد: خُطْوِه یعنی گام، “نَفَسُ الْمَرْءِ خُطَاهُ إِلَی أَجَلِهِ” خُطوه یعنی گام، ما یک قدم داریم یک گام، قدم از پاشنه پا تا سرانگشتان را می‌گویند. قدم، خُطْوه، گام، فاصله بین این دو قدم است. کسی که این پای راست را اول می‌گذارد پای چپ را دوم می‌گذارد. این فاصله نیم‌ متر را می‌گویند گام، ولی از پاشنه تا آنجا که سرانگشت است را می‌گویند قدم.

وی ادامه داد: فرمود “نَفَسُ الْمَرْءِ خُطَاهُ إِلَی أَجَلِهِ” هر نفسی که انسان در می‌آورد یک قدم به مرگ نزدیک‌تر می‌شود، پس هر روز ما داریم سرمایه صرف می‌کنیم در برابر این سرمایه باید چیزی بگیریم.

وی با بیان اینکه حرکت‌ها دو قِسم است تصریح کرد: برخی‌ها حرکت می‌کنند، محصولِ حرکت را به پشت‌سر می‌ریزند، مانند اتوبوسی که حرکت می‌کند و تمام آثار حرکت خودش را پشت‌سر می‌اندازد و چیزی ذخیره نمی‌کند. بعد از بیست سال هم یک آهن قراضه می‌شود اما یک درخت سیب وقتی حرکت می‌کند تمام حرکتش را زیر پای خود قرار می‌دهد. این را ریشه و ساقه درست می‌کند؛ تَنه درست می‌کند.

بر اساس گزارش بنیاد اسراء، آیت‌الله جوادی آملی افزود: گاهی اوقات یک جوان وقتش را به بازی‌کردن و اتلاف صرف می‌کند، بعد از بیست سال می‌شود یک نیروی قراضه، یک وقت است که در تحصیل علمِ حوزه و دانشگاه می‌کوشد بعد از بیست سال می‌شود یک درخت سیب، یک درخت گلابی. حرکت، گاهی بازدهش پشت‌سر است چیزی در دست نیست گاهی همه حرکت را انسان به ریشه خود می‌دهد می‌شود شجره طیّب.

تبلیغ , قرآن (۱)

محمد هاشم نعمت الهی

الَّذِینَ یُبَلِّغُونَ رِسَالَاتِ اللَّهِ وَیَخْشَوْنَهُ وَلَا یَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّهَ وَکَفَىٰ بِاللَّهِ حَسِیبًا
‌(پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!(۱)
تبلیغ در لغت به معنای رسانیدن، رسانیدن پیغام و جز آن است(۲)؛ و در اصطلاح عبارت است از روش یا روش های به هم پیوسته(در قالب یک مجموعه) برای بسیج و جهت دادن نیروهای اجتماعی و فردی از طریق نفوذ در شخصیت، افکار و عقاید و احساسات آنها جهت رسیدن به یک هدف مشخص که این هدف ممکن است سیاسی، نظامی، فرهنگی، اقتصادی و …. مشروع و یا نا مشروع باشد.(۳)
امروزه، برای جذب انسان ها به فکرها، نحله ها، حزب ها و عقیده های مختلف تبلیغات وسیعی صورت می گیرد و صاحبان مکاتب برآنند تا با استفاده از تبلیغات، مردم را پیرو خویش ساخته و اندیشه های خود را بر آنان تحمیل کنند.
ماهواره ها، شبکه های تلویزیونی، اینترنت، حضور در مکان های آسیب دیده و مصیبت زده، تشکیل انجمن های معتادان، تبلیغ چهره به چهره و مهاجرت های گروهی گوشه ای از این تبلیغات است.
در طول تاریخ، صد و بیست و چهار هزار پیامبر الهی، حامل پیغام خداوند متعال برای مردم بوده اند، و در این مسیر در مقابل انواع تهدید ها، حمله ها و رنج ها و شکنجه هایی که خط مقابل بعنی خط شیطان بر آنها تحمیل کرده اند، با از جان گذشتگی و ایثار و مقاوت، ایستاده اند و به وظیفه و رسالت خود عمل کرده اند.
نبی مکرم اسلام(ص)، نیز در این راه، و درمیان اعراب جاهلی، این رسالت عظیم را در ۲۳ سال نبوت خویش، با ایستادگی در مقابل همه شرک و کفر، به دوش کشید و پیام الهی خداوند را به همه ابلاغ کرد.
در دین مبین اسلام هم، که رسالت ابلاغ آن و اعلام آشکارش، وظیفه سنگین آخرین پیامبر الهی بوده است، بر مسأله تبلیغ و رساندن پیام الهی خداوند تأکید ویژه و فراوان شده است.
در اسلام ، مراد از تبلیغ ، آشنا نمودن مردم با احکام اسلامی و معارف الهی و بشارت دادن مومنان و انذار و هشدار مخالفان است.
در قرآن کریم برای تبلیغ، کلمات«انذار»، «بلاغ»، «تبشیر»، «تخویف »، «هدایت «ارشاد»، «دعوت » و «امر به معروف و نهی از منکر» آمده است که هر یک به بعدی از ابعاد تبلیغ ، اشاره دارد.(۴)
همچنین در قرآن کریم آیات فراوانی وجود دارد که در آن ها از سوی خداوند متعال، بر اهمیت مسأله تبلیغ تأکید شده است.
۱ـ تفقه در دین، وظیفه برخی از افراد، جهت تبلیغ دین است:
وَمَا کَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنفِرُوا کَافَّةً فَلَوْلَا نَفَرَ مِن کُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَائِفَةٌ لِّیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَلِیُنذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ.
شایسته نیست مؤمنان همگی (بسوی میدان جهاد) کوچ کنند؛ چرا از هر گروهی از آنان، طایفه‌ای کوچ نمی‌کند (و طایفه‌ای در مدینه بماند)، تا در دین (و معارف و احکام اسلام) آگاهی یابند و به هنگام بازگشت بسوی قوم خود، آنها را بیم دهند؟! شاید (از مخالفت فرمان پروردگار) بترسند، و خودداری کنند!(۵)
همانگونه که از ترجمه آیه بر می آید لازم است عده ای، از دین، معارف و احکام اسلام آگاهی یابند تا به تبلیغ دین و ارشاد و هدایت مردم به سوی آن بپردازند.
۲ـ تبلیغ وظیفه همیشگی انبیای الهی در طول تاریخ بوده است:
الَّذِینَ یُبَلِّغُونَ رِسَالَاتِ اللَّهِ وَیَخْشَوْنَهُ وَلَا یَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّهَ وَکَفَىٰ بِاللَّهِ حَسِیبًا ‌
(پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است.(۶)
از ترجمه این آیه استفاده می شود که تبلیغ وظیفه همیشگی انبیای الهی در طول تاریخ بوده است.
حال سوالی که مطرح می شود این است که انبیای الهی در طول تاریخ وظیفه تبلیغ چه چیزی را بر دوش داشته اند؟
جواب این است که تبلیغ دین الهی و رساندن آن به صورت آشکار، وظیفه پیامبران بوده است:
«مَّا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ، پیامبر وظیفه‌ای جز رسانیدن پیام (الهی) ندارد؛ (و مسؤول اعمال شما نیست).»(۷)
«فَهَلْ عَلَى الرُّسُلِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِینُ، ولی آیا پیامبران وظیفه‌ای جز ابلاغ آشکار دارند؟!».(۸)
»وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِینُ، و بر پیامبر چیزی جز رساندن آشکار نیست.»(۹)
«وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِینُ، وظیفه فرستاده (خدا) جز ابلاغ آشکار نیست»(۱۰)
«إِنَّا إِلَیْکُمْ لَمُرْسَلُونَ، وَمَا عَلَیْنَا إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِینُ، ما قطعاً فرستادگان (او) به سوی شما هستیم، و بر عهده ما چیزی جز ابلاغ آشکار نیست.»(۱۱)
همچنین این آیه به ضرورت تبیین راه و دعوت مردم با بصیرت، به تبعیت و پیروی از خدا و اظهار ایمان و دوری جستن از شرک اذعان دارد:
«قُلْ هٰذِهِ سَبِیلِی أَدْعُو إِلَى اللَّهِ عَلَىٰ بَصِیرَةٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِی وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ، ‌
بگو: این راه من است من و پیروانم، و با بصیرت کامل، همه مردم را به سوی خدا دعوت می‌کنیم! منزّه است خدا! و من از مشرکان نیستم!»(۱۲)
نتیجه:
طلاب، روحانیان، مبلغان، علما و فضلای حوزه های علمیه، که ادامه دهنده راه انبیا، پیامبران وامامان هستند و وظیفه تبلیغ دین و تبیین احکام الهی اسلام را بر عهده دارند، لازم است با لبیک گفتن به ندای قرآن، با وجود تمام سختی ها و رنج هایی که در این راه وجود دارد با توجه به تخصص، دانش و مهارت هایی که دارند و کسب می کنند در قالب های مختلف با استفاده از ابزار مناسب، به تبلیغ و تبیین معارف الهی بپردازند.
————————————–
(۱)ـ احزاب(۳۳)، ۳۹
(۲)ـ لغت نامه دهخدا، تبلیغ. [ ت َ ] (ع مص ) رسانیدن . (تاج المصادر بیهقی ) (اقرب الموارد) (قطر المحیط)(ترجمان علامه ٔ جرجانی ) (غیاث اللغات ) (منتهی الارب ) (آنندراج ) (ناظم الاطباء). رسانیدن و واصل کردن . (فرهنگ نظام ). || دست به عنان اسب کشیدن سوار تا در سرعت بیفزاید. (از اقرب الموارد) (از قطر المحیط). دست بعنان دراز کردن تا تیز رود. (منتهی الارب ) (آنندراج ) (ناظم الاطباء). || رسانیدن پیغام و جز آن . (ناظم الاطباء). رسانیدن عقاید دینی یا غیر آنها با وسایل ممکنه : علمای فرنگ در آسیا تبلیغ نصرانیت میکنند. فلان برای وزیر شدن خودش مشغول تبلیغ است . ج ، تبلیغها، تبلیغات . (فرهنگ نظام ). || نوعی از انواع مبالغه باشد. رجوع به مبالغه شود.
(۳)ـ روش های تبلیغ، رضا علی کرمی، ص ۱۴٫
(۴)ـ قرآن و تبلیغ، محسن قرائتی، ص ۱۳٫
(۵)ـ توبه(۹)، ۱۲۲
(۶)ـ احزاب(۳۳)، ۳۹٫
(۷) ـ مائده(۵)، ۹۵٫
(۸) ـ نحل(۱۶)،۳۵٫
(۹) ـ نور(۲۴)، ۵۴٫
(۱۰) ـ عنکبوت(۲۹)، ۱۸٫
(۱۱) ـ یس(۳۶)، ۱۶ و ۱۷٫
(۱۲) ـ یوسف(۱۲)،۱۸۰٫

منبع: http://www.rasanews.ir/Nsite/FullStory/?Id=8971